Tahiyyatta Sağ Elin İşaret Parmağı

Tahiyyatta Sağ Elin İşaret Parmağı

Soru: Tahiyyatta Sağ Elin İşaret Parmağını Kaldırmanın Hükmü Nedir?

Cevap: Namazın İlk ve son oturuşlarında Tahiyyât suresi okunurken “lâ ilâhe” denince sağ elin şehadet parmağını kaldırıp, “illâllah” derken de indirilmesi sünnettir.

Bunu yaparken de baş parmak ile orta parmak halka edilmeli; diğer iki parmak da içe bükülmelidir. Bir çok kimseler bu sünneti yapamazlar. Bu yüzden terki daha uygun bulunmuştur. Yapmasını bilmeyenlerin yapmaması daha iyidir.

Bunu yapmanın hikmetlerinden biri: tam bunu yaparken dediğimiz kelime “hiç bir ilah yoktur” anlamına gelmektedir. Ondan sonra da “sadece Allah vardır”, diyoruz. İşte hiç bir ilah yoktur derken Bir olan Allah’ın varlığını parmak kaldırarak halimizle göstermiş oluyoruz.

4 Mezheptede sünnettir sadece ufak değişiklikler vardır.


Soru: Hanefi mezhebinde tahiyyatta işaret parmağını kaldırmak sünnet mi?

Hanefi mezhebinde şehâdet getirirken işaret parmağının kaldırılması namazın sünnetlerindendir. (Dört Mezhebe Göre İslam Fıkhı – A. Ceziri)

“…Ali b. Abdurrahman el-Muâvf den; demiştir ki: Abdullah b. Ömer beni namazda çakıl taşlan ile oynarken gördü. Namazım bitince bundan nehyedip;
Resulüllahın yaptığı gibi yap, dedi.
Resûlullah nasıl yapardı? dedim.
“Namazda oturduğu zaman sağ elini sağ uyluğunun üzerine koyar, bütün parmaklarını yumar ve işaret parmağı ile işaret ederdi. Sol elini de sol uyluğu üzerine koyardı, karşılığını verdi.” (Müslim)

Hadis-i şerif teşehhüdde işaret edilirken parmağı dik tutmanın şart olmayıp eğik tutulmasının da caiz olduğuna delildir.


Soru: Şafii mezhebine göre tahiyyatta şahadet parmağının durumu nasıl olmalıdır?

Cevap: Teşehhüd için otururken sağ elin işaret parmağı dışındaki diğer parmaklar yumulur. Kelime-i şehadet “illallah” denildiğinde bu parmakla işarette bulunulur. Parmak kaldırıldıktan sonra üçüncü rekata kalkıncaya, son teşehhüdde ise selam verinceye kadar parmak, işaret pozisyonunda tutulur ve gözle de izlenir. Parmakları yumarken başparmağı ortaparmağa doğru yummak, diğer şekillerden daha faziletlidir. (Şirbini, Mugnil Muhtac, 1/363; Büyük Şafii İlmihali-Mehmed Keskin)

.

Soru : Namazların son rekâtlarında oturunca “Ettehiyyatü”nun sonunda “eşhedu enlê ilâhe illâllah” diye bitiyor. Kimi insanlar sağ başparmağını kaldırıyor, bunun sebebi nedir?

Cevap: Namazların son rekâtlarında değil, namazların her oturuşunda (kaidesinde) “Ettehiyyatü” okurken tahiyyâtın sonunda kelime-i şahadeti okurken, sağ elin şehâdet parmağını kaldırıp, şehâdet işareti yapmak sünnettir.
Bütün fıkıh kitaplarında, namazların sünnetleri bahsinde bu husus ifâde edilir.

Siz, kimi insanlar demişsiniz. Aslında her namaz kılanın yapması lâzım gelen bir sünnettir.
Yine siz “sağ başparmağını” demişsiniz. Bu da doğru değil. Başparmağını kaldıran yoktur. Şehâdet (işâret) parmağını kaldırıyorlar. Adı üzerinde başparmaktan sonra gelen parmağa şehâdet (işâret) parmağı denir.

Bu işareti yapma noktası çok önemlidir. Tahiyyatta kelime-i şehadette “lâ ilâhe” derken sağ elin şehâdet parmağını kaldırıp, “illâllâh” derken de indirmek sûretiyle bu sünnet gerçekleşir.
Şehâdet parmağı, şehâdet getirilirken namaz içinde Efendimiz’in devamlı yaptığı bir sünnettir. Bizler de onun için yaparız.

Mezhepler arasında farklı şekilleri de vardır.
Hanefîler, yukarıda anlatıldığı gibi yaparlar.
Şafiîler şehâdet parmağını kaldırınca, selâm verme anına kadar indirmezler.

Malikîler, şehâdet parmağını kaldırınca, hem indirmezler, hem de yuvarlak daire çiziyor gibi, şehâdet parmaklarını hareket ettirirler.
Bunların hepsi sünnette vardır.
Hikmetini Allah bilir.

.

Bu konu ile ilgili birkaç hadisi şerifi paylaşarak konu hakkındaki bilgilerimizi bizde paylaşalım biiznillah.

-Rasûlüllah sallallahu aleyhi vesellem namazda (tehiyyâta) oturduğu zaman, sağ elini sağ uyluğu üzerine kordu. Parmaklarının hepsini toplar, baş parmağın pesinde gelen (şehadet) parmağı ile işaret eder ve sol elini de sol uyluğu üzerine kordu.
(Ebû Dâvûd c. 1, s. 259).

Vâil b. Hucr’den şöyle rivayet edilmiştir:
Ben, Peygamber sallallahu aleyhi vesellem i (namaz kılarken) gördüm. Teşehhüdde (tehiyyatı okurken) şehadet kelimesine geldiğinde baş ve orta parmağını halkalaştırıp şahadet parmağını kaldırdı.
(İbni Mâce c. 1, s. 295). (Mehmed Emre, Kırk Mevzuda Kırk Hadis, sh:87. Osmanlı Yayınevi)

- Yine Ibnu Ömer’den bir başka rivayet şöyledir:
“Sağ elini sağ dizi üzerine koydu. Elli üç akdi yapıp şehadet parmağıyla işarette bulundu.”

- Nesâî’nin Ali İbnu Abdirrahmân”dan kaydettiği bir rivayette der ki:
‘İbnu Ömer (radıyallahu anbümâ) ‘nm yanında namaz kıldım ve namazda çakılları alt üst ettim. Bana:

“Çakılları alt üst etme. Zira çakılların çevrilmesi şeytan işidir. Sen de Rasulullah’ın yaptığı gibi yap. Ben O’nun ne yaptığını gördüm” dedi.
Ben: “Resulullah’ın ne yaptığını gördün?” diye sordum.

“Şöyle’ dedi ve sağ ayağını dikti, solunu yatırdı. Sağ elini sağ uyluğu üzerine, sol elini de sol uyluğu üzerine koydu. Şehâdet parmağıyla da işaret etti.”

-Bir diğer rivayette şöyle denmiştir: “Baş parmağı takip eden parmağı ile kıbleye işaret etti, nazarlarını da ona dikti.”
[Müslim, Mesâcid 114-116, (580); Muvatta, Salat48, (1, 88); Ebu Dâvud, Salât 186, (987); Tirmizî, Salât220, (294); Nesâî, İftitah 189, (2, 237), Sehiv 32-35, (3, 36-38).]

- Yineİbnu’z-Zübeyr (radıyallahu anhümâ) anlatıyor:
”Resulullah sallallahu aleyhi vesellem (namazda oturur vaziyette iken), dua edince, hareket ettirmeksizin parmağıyla işaret yapar, bu vaziyette dua (teşehhüd) okurdu. Sol eliyle de sol uyluğunun üzerine dayanırdı.
Bir diğer rivayette şöyle gelmiştir: “Gözü de işaretinden ayrılmazdı.”
[Ebu Dâvud, Salât 186, (988, 989, 990); Nesâî, İftitah 189, (2, 237), Sehv 35, 39. (3, 37, 39).]

- Vâil İbnu Hucr (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resulullah sallallahu aleyhi vesellem sol ayağını yere yaydı, elini sol uyluğunun üzerine koydu, sağ ayağını da dikti.”
Nesâî’nin bir rivayetinde:
“Kollarını, uyluklarının üzerine koydu. Şehadet parmağıyla işaret ederek dua ediyordu (teşehhüdü okuyordu).”
[Tirmizî, Salât 218, (292); Nesâî, Sehiv 30, (3, 35).]

- Âsim İbnu Küleyb el-Cermî an ebîhi an ceddihi -ki ismi de Şihâb İbnu ’1-Mecnûn’dur- der ki:
“Rasulullah (aleyhissalâtu vesselam) ‘ın huzuruna girdim, namaz kılıyordu. Sol elini sol uyluğunun üzerine koymuş, sağ elini de sağ uyluğunun üzerine koymuş idi. (Sağ elin) parmakları hep yumuk, sadece işaret parmağı açıktı. Şöyle dua ediyordu:
“Ey kalpleri döndüren Allah’ım, kalbimi dinin üzerine sabit kıl.”
[Tirmizî, Da'avât 135, (3581).]

- Nesâî’deki rivayette şu ziyade var:
“Namazın sona erdiği rek’atte sol ayağını geride bırakmış ve uyluk kemiğine dayanarak oturmuş, sonra da selam vermişti.”
Yine Nesâî’nin bir diğer rivayetinde şu ziyade var:
“Şehadet parmağını kaldırmış ve onu hafif eğmiş (vaziyette teşehhüdü okuyordu).”
[Nesâî, Sehv 29, 38, (3, 34, 39).]

Teferruata girmeden mezhebimizce de benimsenmiş olan şehadet parmağıyla işaret verme tarzını belirtelim..

Teşehhüd duası okunurken, sıra tevhide gelince, tevhid’in Lâilâhe kısmı söylenirken sağ elin diğer parmakları yumulurken şehadet parmağı yukarıya kaldırılır; illallah denilirken indirilir. Bazı rivayetler şehadet getirirken şehadet parmağını kaldırmaktan başka hareket de ettirilebileceğini söyler.

Hanefi fakihlerden İmam Muhammed bu yumma işinin, şehadet parmağı kalkarken sağ elin baş parmağı ile orta parmağının halka olacak şekilde bir araya getirilip diğer iki parmağın da yumulmasıyla gerçekleştirileceğini söyler. Bazı fakihler parmakların yumulmadan şehadet parmağıyla işaret verileceğini; diğer bazıları da baş parmağı diğer parmakların altına getirerek şehadet parmağının kaldırılacağını söylemiştir.

Şehadet parmağının kaldırılmasını gereksiz gören de olmuştur. Ancak bu sahih rivayete aykırıdır. Parmak kaldırmaya Keydânî “haram” demiştir, ancak bu görüş, tekfire varacak şiddette ciddi tenkidle karşılaşmıştır.

Bugün Müslümanların ellerinde bulunan İlmihallerin bir çoğunda dahi “Teşehhüdde Tahiyyat okunurken, Şehadet parmağının kaldırılmasının sünnet olduğu” açıkça yazılıdır. Hatta dört mezhebe göre de Namazın sünneti olarak kabul edilmiştir. Mesela Ömer Nasuhi Bilmen (Rh.a.) hocaefendinin Büyük İslam İlmihalinde “Namazın Sünnetleri” bahsinde aynen şu cümleler yer almıştır:

Ka’delerdeki Teşehhüdlerde “La İlâhe” denirken, sağ elin şehadet parmağı kaldırılıp “İllallah” denirken indirilmesi sünnettir. Bunu yaparken baş parmak ile orta parmak halka edilip diğer iki parmak bükülmelidir. Birçok kimseler bu sünneti gereği üzere yapamayacaklarından dolayı bunun terk edilmesini uygun görenler vardır.” (Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, sh: 136.Madde:15. Namazın Sünnetleri Bahsi)

Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi isimli eserinde aynen şöyle demiştir..

“Hanefîlere göre: Namaz kılan kişi teşehhütte sağ elini sağ uyluğu üzerine, sol elini sol uyluğu üzerine koyar ve parmaklarını açar. Bu durum aynen iki secde arasındaki oturuş gibidir. Parmakların arası az açılır, uçları dizlerin üzerine konur, fakat en sahih olan görüşe göre, ellerle diz kapakları tutulmaz. Mutemed olan görüşe göre, kelime-i şehadet getirirken sağ elin işaret parmağı, “Lâ ilâhe”nin “Lâ”sında kaldırılıp uluhiyetin ispatı sırasında yani “İllallah” derken indirilir ki, bu kaldırma ve indirme işaretleri ile Allah’ın eşinin bulunmadığını teyit edilmiş olsun. Oturuşta parmakların hiç biri yumulmaz.

Büyük islam ilmihali bu konuyu ayrıntılı açıklamıştır. Ayrıca Abdurrahman ceziri’nin 4 mezhebe göre fıkıh kitabında ve daha bir çok fıkh ansiklopedilerinde bu mes’elenin sünnet veya müstehap olduğu ama usulü hatalı yapılınca mekruh hatta harama dönüşebileceği yazar. Kesin haramdır demek doğru bir söz değildir.
Rasülüllahın yaptıgı bir uygulamaya haram deme yetkisi kimse de yoktur.Ömer Nasuhi Bilmen hoca efendinin hali hazırdaki islam ilmihalinde konu açıklanmıştır.