Oruca ne zaman niyet edilir?

Ramazan orucu, nafile oruçlar ve günü belirlenmiş muayyen adak oruçları için zeval vaktine (öğle namazına yaklaşık 45 dakika kalıncaya) kadar niyet edilebilir. Buna göre, bu oruçlara akşamdan niyet etmeyen bir kişi, sabah namazına kalktığında ya da zeval vaktine kadar bu oruçlara niyet etse bu niyet geçerlidir.

Kaza orucu, keffaret orucu ve günü belirlenmemiş adak oruçları için ise imsaktan önce niyet etmek gerekir. Bu oruçlara imsaktan sonra niyet edilemez. Buna göre, mesela bir kimse keffaret orucu tutmaya başlasa ve kırk gün peş peşe orucunu tutsa, kırk birinci gün niyet etmeyi unutsa ve sabah namazına kalktıktan sonra niyet etse, keffaret olarak tuttuğu kırk gün oruç nafileye döner; keffarete tekrar başlaması gerekir. Çünkü keffaret orucuna imsaktan önce niyet etmek gerekmektedir. İmsaktan sonra keffarete niyet edilse bu niyet geçerli olmaz. Keffaret orucuna başlayan birçok kişi keffaret orucunun niyet vaktini bilmediği için, keffareti bozulmakta; ama o bunun farkına varmamaktadır.

Oruç vakitlerini ezberlemekte güçlük çekenler için şu kaideyi öğretmek yeteli olacaktır: “Kuvvetli olan, zayıf üzerine bina edilemez.”

Bu kaideyi şimdi tahlil edelim:

Ramazan ayının her günü, ramazan orucu için farz olarak başlar. Zevalden önce niyet edildiğinde, farz niyeti farz olarak başlayan bir gün üzerine bina olur. Farz ise farz üzerine bina edilebilir. Bu sebeple ramazan orucuna zevalden önce niyet edilebilir. Ramazan ayı dışındaki günler ise nafile oruç olarak başlar. Eğer zevalden önce bir nafile oruca niyet edilirse, nafile üzerine nafile binmiş olur ki bu da caizdir. Zira nafile, nafile üzerine bina edilebilir.

Eğer keffaret orucuna zevalden önce niyet edilirse bu durumda şu olur: O gün, nafile olarak başlayan bir gündür. Keffaret orucu ise farzdır. Farz ise nafile üzerine bina edilemez. Bu sebeple keffaret niyeti geçersiz olur. Eğer keffaret niyetini imsaktan önce yapsaydı, bu sefer o gün, farz orucu için başlamış ve niyeti sahih olmuş olurdu.

Demek ramazan hariç, her gün nafile olarak başlar. Bu gün üzerine ancak nafile oruç bina edilebilir. Buna göre, kaza orucuna imsaktan önce niyet etmek gerekir. Çünkü farz olan kaza orucu, nafile olarak başlayan bir gün üzerine bina edilemez.

Eğer belli günde tutulması adanmış bir oruç ise mesela “Bu perşembe oruç tutmak üzerime vacip olsun.” denilse, bu durumda perşembe günü, vacip oruç için başlayan bir gün olur. Eğer zevalden önce niyet edilirse vacip üzerine vacip binmiş olur ki bu caizdir. Demek belirli adak oruçları için zevalden önce niyet edilebilir.

Ama günü belirtilmeden, “Üzerime bir gün oruç tutmak vacip olsun.” denilse, bu oruca imsaktan önce niyet etmek gerekir. Eğer imsaktan sonra niyet edilirse, imsak ile nafile olarak başlayan bir gün üzerine vacibin bina edilmesi olur ki, nafile vacibe dayanamaz. Çünkü vacip nafileden kuvvetlidir. Bu mütalaaları, kaidemizi bir daha hatırlayarak bitirelim: “Kuvvetli olan, zayıf üzerine bina edilemez.”